Homeધાર્મિકજાણો આ 12 શિવલિંગની પૌરાણિક કથા વિષે, જેમાં છે ભગવાન શિવ સ્વયં...

જાણો આ 12 શિવલિંગની પૌરાણિક કથા વિષે, જેમાં છે ભગવાન શિવ સ્વયં બિરાજમાન…

જ્યોતિર્લિંગનું હિન્દુ ધર્મમાં વિશેષ સ્થાન છે અને ભગવાન શિવના શાશ્વત સ્વરૂપના પ્રતીક તરીકે તેની પૂજા કરવામાં આવે છે. જ્યોતિર્લિંગમાં ભગવાન શિવનો પોતાનો વાસ છે. પુરાણો અનુસાર, ભગવાન શિવ પોતે જ આ 12 સ્થળોએ પ્રગટ થયા હતા. આ જ્યોતિર્લિંગોના માત્ર દર્શન, પૂજા, ઉપાસના અને જાપ કરવાથી ભક્તોનાં બધાં પાપો દૂર થાય છે.

સોમનાથ જ્યોતિર્લિંગ
ભગવાન સોમનાથનું મંદિર ગુજરાતના કાઠિયાવાડ વિસ્તારમાં દરિયા કિનારે આવેલું છે. ચંદ્રનું એક નામ સોમ પણ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે, ચંદ્ર ભગવાન શિવની આરાધના તરીકે પૂજા કરે છે, તેથી આ જ્યોતિર્લિંગનું નામ તેમના પછી સોમનાથ રાખવામાં આવ્યું હતું.
સોમનાથ મહાદેવના લાખો ભક્તો માટે વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. પૌરાણિક કથાઓ મુજબ, ભગવાન શ્રી કૃષ્ણચંદ્રએ આ વિસ્તારમાં યદુ વંશની હત્યા કર્યા પછી તેમની નર લીલા સમાપ્ત થઈ હતી. ‘જારા’ નામના શિકારીએ તેના પગને તીરથી વીંધ્યો હતો.

મલ્લિકાર્જુન જ્યોતિર્લિંગ
મલ્લિકાર્જુન જ્યોતિર્લિંગ આંધ્રપ્રદેશમાં કૃષ્ણ નદીના કાંઠે સ્થિત છે. તેના દર્શન સાત્વિક ઇચ્છાઓને પૂર્ણ કરે છે અને શારીરિક પીડાઓ, દૈવીકે અને ભૌતિક પાપોનો નાશ કરે છે. તેને દક્ષિણનો કૈલાસ કહેવામાં આવે છે. મહાભારત મુજબ શ્રીસૈલ પર્વત પર ભગવાન શિવની પૂજા કરવાથી અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવાનું ફળ મળે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે, આ શિવલિંગના માત્ર દર્શન કરવાથી લોકોના તમામ પ્રકારના દુઃખ દૂર થાય છે અને શાશ્વત સુખ પ્રાપ્ત થાય છે.

મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ
મહાકાળેશ્વર જ્યોતિર્લિંગના દર્શન અને પૂજા કરવાથી જન્મો જન્મના ભક્તોના બધા પાપ દૂર થાય છે. તેઓ ભગવાન શિવની કૃપા માટે પાત્ર બને છે. આ જ્યોતિલિંગ મધ્યપ્રદેશના ઉજ્જૈન શહેરમાં આવેલું છે. પ્રાચીન સાહિત્યમાં તેને ‘અવંતિકા પુરી’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ત્યાં ભગવાન મહાકાળેશ્વરની ભવ્ય જ્યોતિર્લિંગ છે.

ઓમકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ
12 જ્યોતિર્લિંગમાંથી ચોથું જ્યોતિર્લિંગ ઓમકારેશ્વર છે. તે મધ્યપ્રદેશના શિવપુરીમાં સ્થિત છે. અહીં ઓમકારેશ્વર અને અમલેશ્વર નામની બે જ્યોતિર્લિંગની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ એકમાત્ર જ્યોતિર્લિંગ છે જે નર્મદાના ઉત્તરી કાંઠે આવેલું છે. એવું કહેવામાં આવે છે કે, આ તટ ૐ આકારનો છે. અહીં દરરોજ અહિલ્યાબાઈ હોલ્કરની તરફથી માટીથી બનેલા 18 શિવલિંગને તૈયાર કરવામાં આવે છે અને નર્મદા નદીમાં વિસર્જન કરવામાં આવે છે. આ જ્યોતિર્લિંગ પંચમુખી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે, ભગવાન શિવ ત્રણેય લોકમાં ફરવા નીકળે છે ત્યારે અહીં આરામ કરે છે.

કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ
ઉત્તરાખંડ રાજ્યના હિમાલય પર્વતની તળેટીમાં આવેલા કેદારનાથનું મંદિર ભારતના ચાર ધામ અને પંચ કેદારમાંથી એક છે, ઉપરાંત બાર જ્યોતિર્લિંગોમાં શામેલ છે. શ્રી કેદારનાથ ‘કેદારેશ્વર’ તરીકે પણ ઓળખાય છે, જે કેદાર નામના શિખર પર આવેલું છે. આ શિખરની પૂર્વમાં અલકનંદા નદીના કાંઠે ભગવાન શ્રી બદ્રી વિશાલનું મંદિર છે. જો કોઈ વ્યક્તિ કેદારનાથ ભગવાનને જોયા વિના બદ્રીનાથ પ્રદેશની યાત્રા કરે છે, તો તેની યાત્રા નિરર્થક, અર્થહીન બની જાય છે.

ભીમશંકર જ્યોતિર્લિંગ
આ જ્યોતિર્લિંગનું નામ ‘ભીમશંકર’ છે, જે દાકીની પર સ્થિત છે. ભગવાન શિવના બાર જ્યોતિર્લિંગોમાં ભીમાશંકર જ્યોતિર્લિંગનો છઠ્ઠા ક્રમે આવે છે. આ જ્યોતિર્લિંગ મહારાષ્ટ્રના પુણેથી 110 કિલોમીટર દૂર સહદ્રી નામના પર્વત પર સ્થિત છે. ભીમશંકર મંદિર ખૂબ જ પ્રાચીન છે, પરંતુ તેના કેટલાક ભાગનું નિર્માણ પણ નવું છે. આ મંદિરનો શિખર અનેક પ્રકારનાં પથ્થરોથી બનાવવામાં આવ્યો છે. આ મંદિર મુખ્યત્વે નગારા શૈલીમાં બનાવવામાં આવ્યું છે. મંદિરમાં ક્યાંક ભારત-આર્યન શૈલી પણ જોઇ શકાય છે.

વિશ્વનાથ જ્યોતિર્લિંગ
કાશીમાં બેઠેલા સાતમા જ્યોતિર્લિંગ ‘વિશ્વનાથ’ ને સાતમી જ્યોતિર્લિંગ કહેવામાં આવે છે. એવું કહેવામાં આવે છે કે, કાશી એ ત્રણેય લોકની ન્યારી નગરી છે, જે ભગવાન શિવના ત્રિશૂળ પર બિરાજે છે. તે આનંદવન, આનંદકનન, અવિમુક્તા ક્ષેત્ર અને કાશી જેવા ઘણા નામોથી યાદ આવે છે. કાશી સાક્ષાત્ એ સર્વતિર્થમયી, સર્વસંતપહરિની અને મુક્તાદાયિની નગરી છે. નિરાકર મહેશ્વર અહીં ભોલાનાથ શ્રી વિશ્વનાથ તરીકે સ્થિત છે.

ત્ર્યંબકેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ
અષ્ટમ જ્યોતિર્લિંગને ‘ત્ર્યમ્બક’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. શ્રી ત્ર્યંબકેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ એ ત્રણ આંખોવાળા ભગવાન શિવના બાર જ્યોતિર્લિંગોમાંના ત્રણ નાના લિંગ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવના પ્રતીક રૂપમાં છે. મંદિરની અંદર ગર્ભાશયમાં શિવલિંગ ઘણીવાર જોવા મળતું નથી, નજીકથી જોયા પછી, અર્ઘાની અંદર પ્રત્યેક એક ઇંચના ત્રણ લિંગ દેખાય છે. જેની પૂજા કર્યા પછી તેના પાર ચાંદીનો પંચમુખી મુગટ ચડાવવામાં આવે છે.

વૈદ્યનાથ જ્યોતિર્લિંગ
નવમી જ્યોતિર્લિંગ ‘વૈદ્યનાથ’ છે. આ સ્થળ ઝારખંડ પ્રાંતના સંથાલ પરગનામાં જેસિડહ રેલ્વે સ્ટેશનની નજીક આવેલું છે. પુરાણોમાં આ સ્થાનને ચિત્રભૂમિ કહેવામાં આવેછે. ભગવાન શ્રી વૈદ્યનાથ જ્યોતિર્લિંગનું મંદિર જ્યાં આવેલું છે તેને ‘વૈદ્યનાથધામ’ કહે છે.

નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ
આ જ્યોતિર્લિંગનું નામ નાગેશ છે. જે ગુજરાતના બરોડા વિસ્તારમાં ગોમતી દ્વારકા નજીક છે. આ સ્થાનને ‘દરુકાવન’ પણ કહેવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે, શ્રાવણ મહિનામાં આ પ્રાચીન નાગેશ્વર શિવ મંદિરમાં એક સાથે સ્થાપિત શિવલિંગની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. શ્રદ્ધાળુ દૂર-દૂરથી મંદિરમાં આ અદ્ભુત શિવલિંગોની મુલાકાત અને પૂજા કરવા આવે છે. ખાસ કરીને શ્રાવન મહિનાના સોમવારે અહીં ભીડ રહે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે, ભગવાન શિવના કહેવા અનુસાર આ શિવલિંગનું નામ ‘નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ’ રાખવામાં આવ્યું હતું.

રામેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ
ભગવાન શ્રીરામ દ્વારા સ્થાપિત શિવલિંગના નિર્માણ માટે ભારતના મુખ્ય તીર્થોમાંના એક રામેશ્વરમની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આથી તેનું નામ રામેશ્વર હતું. રામેશ્વરમને પુરાણોમાં ‘ગંધમાદન’ પર્વત કહેવામાં આવે છે, તે બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્રના સંગમ પર સ્થિત છે. રામેશ્વરતીર્થને સેતુબંધ તીર્થ કહેવામાં આવે છે. આ સ્થાન તમિલનાડુના રામનાથમ જિલ્લામાં સ્થિત છે. અહીં ભગવાન રામેશ્વરમનું વિશાળ મંદિર સમુદ્રથી શણગારેલું છે. તે હિંદુઓના ચાર ધામોમાંનું એક છે.

ઘુશ્મેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ
ઘુશ્મેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મહારાષ્ટ્ર ક્ષેત્રમાં દૌલતાબાદથી લગભગ 18 કિલોમીટરના અંતરે ‘બેરુલથ’ ગામની નજીક છે. આ સ્થાનને ‘શિવાલય’ પણ કહેવામાં આવે છે. લોકોને ઘુશ્મેશ્વર અને ઘુશ્મેશ્વર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. દૌલતાબાદ કિલ્લો ઘુશ્મેશ્વર આઠ કિલોમીટર દક્ષિણમાં પર્વતની ટોચ પર સ્થિત છે આ મંદિર અહિલ્યાબાઈ હોલ્કરે બનાવ્યું હતું.

RELATED ARTICLES

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Recent Comments