દુનિયા જ્યારે યુદ્ધમાં વ્યસ્ત હતી ત્યારે ભારતે ‘મૈસુર સેન્ડલ સોપ’ બનાવ્યો…

707

હવે તો બજારમાં એકથી ચડિયાતા એક સુગંધવાળા સાબુ અને બોડી વોશ માર્કેટમાં આવી ગયા છે, પરંતુ જે જગ્યા મૈસુર સેન્ડલ સોપની છે, એ બીજા કોઈની નથી. મૈસુર સેન્ડલ, એ દેશની મોંઘી અને સૌથી જૂના સાબુમાંની એક છે જે આજે પણ શુદ્ધ ચંદન તેલમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. આજે, ભલે તમારા બાથરૂમમાં વિવિધ પ્રકારનાં સુગંધિત સાબુની સુગંધ આવી રહી હોય, તેમ છતાં, મોટાભાગના લોકો નાનપણમાં આજ સાબુથી નહાયા હશે.

આ સાબુના ઉપયોગ માટેનું બીજું વિશેષ કારણ તેની રોયલ્ટી હતી! લોકો હજી પણ માને છે કે મૈસુર સેન્ડલ સોપ શાહી લોકોની શાહી પસંદગી છે. આ સાબુ પાછળની વાર્તા તેની સુગંધ જેટલી જ રસપ્રદ છે!

આ સાબુ બનાવવાનો શ્રેય મૈસુરના રાજવી પરિવારને જાય છે. તત્કાલીન શાસક કૃષ્ણ રાજા વોડિયાર અને દિવાન મોક્ષગુંદમ વિશ્વવેશ્વરાયએ મે, 1916 માં ચંદનમાંથી તેલ કાઢવાની મશીનોની આયાત કરી અને ત્યારબાદ એક કારખાનાની સ્થાપના કરી. હકીકતમાં, આ વિચાર એવી રીતે આવ્યો કે પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, મૈસૂરથી ચંદનના લાકડાનો વેપાર બંધ થવાને કારણે ચંદનના લાકડાની નિકાસ બંધ થઇ ગઈ હતી.

વેપાર નીતિઓને અસર થઈ, તેમ જ યુદ્ધ પછી વેપારના ઘણા માર્ગો સુરક્ષિત ન હતા. આવી સ્થિતિમાં મૈસુરમાં ચંદનનો ઢગલો થઇ ગયો હતો. ભારતમાં ચંદનના જંગલો ત્યાં જ હતા! તે સમયે મૈસુરમાં સૌથી વધુ ચંદનનું ઉત્પાદન થતું હતું. આ સમય દરમિયાન, રાજા વોડીયારને સમજાયું કે ચંદનમાંથી તેલ કાઢીને તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

પ્રથમ વિચાર તેલના ઉપયોગનો હતો, પરંતુ આ તેલ વેચાશે કે નહીં, તે કહેવું મુશ્કેલ હતું. તે દરમિયાન તેમના પોતાના મહેલના સ્ટાફે તેમના માટે ચંદનના તેલથી નહાવાની વ્યવસ્થા સ્નાન ગૃહમાં ગોઠવી અને ત્યાંથી જ આ શરૂવાત થઈ. ધીરે ધીરે તેલ સાબુમાં બદલાઈ ગયો. મહારાજ હવે દરરોજ ચંદનનાં તેલથી બનેલા સાબુથી સ્નાન કરવાનું શરૂ કર્યું. આ સમય દરમિયાન, તેને સમજાયું કે તે પોતાના માટે જે સાબુનો ઉપયોગ કરે છે, તેનો ઉપયોગ લોકો પણ કરી શકે છે!

તેમણે દિવાન મોક્ષગુંદમ વિશ્વાશ્વરાયૈયા સાથે પોતાનો અભિપ્રાય શેર કર્યો અને ત્યારબાદ સેન્ડલ સાબુ બનાવવાનું કામ શરૂ કર્યું. વિશ્ર્વસ્વરૈયાએ એવો સાબુ બનાવવાની કલ્પના કરી કે જેમાં કોઈ ભેળસેળ નહી કરે અને સસ્તો પણ ન હોય. તેમણે બોમ્બે (આજના મુંબઈ) ના તકનીકી નિષ્ણાતોને આમંત્રણ આપ્યું. આ પછી, ઘણા લોકોએ ભારતીય વિજ્ઞાન સંસ્થા (આઈઆઈએસસી) ના કેમ્પસમાં સાબુ બનાવવાના પ્રયોગોની વ્યવસ્થા કરી.

આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે આઈઆઈએસસીની સ્થાપના પણ મૈસુરના અન્ય દિગ્ગજ દિવાન કે.શેષાદ્રી અય્યરની મહેનતને કારણે જ થઇ હતી.

ઓદ્યોગિક રસાયણશાસ્ત્રી સોસલે ગર્લપુરી શાસ્ત્રી, જેને ‘સોપ શાસ્ત્રી’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તેમને બોલાવવામાં આવ્યા અને તેઓ સાબુ બનાવવાની તકનીકી શીખવા માટે ઇંગ્લેન્ડ પહોંચ્યો હતો. ત્યાંથી તે મહારાજા વોડિયાર અને દિવાનને મળી અને ત્યારબાદ બેંગ્લોરમાં એક ફેક્ટરીની સ્થાપના થઈ. 1916 માં, અને મૈસુર સેન્ડલ સોપ સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચ્યો.

આ શાહી સાબુ બજારોમાં આવતાની સાથે જ લોકોએ તેને હાથો હાથ ખરીદી લીધો. સાબુમાં વાસ્તવિક ચંદનના તેલનો ઉપયોગ અને તેની સાથે શાહી પરિવાર જોડાયેલો હોવાથી આ સાબુ વધારે લોકપ્રિય બન્યો. ટૂંક સમયમાં, સાબુનો વેપાર કર્ણાટકથી ફેલાઈને દેશભરમાં ફેલાયો. વર્ષ 1944 માં, શિવમોગા ખાતે અન્ય એકમની સ્થાપના કરવામાં આવી. સાબુની સાથે સાથે, ચંદનના તેલથી પરફ્યુમ પણ બનાવવામાં આવતું હતું.

તે સમયે, સાબુ સામાન્ય રીતે ચોરસ અથવા ગોળાકાર હતા, પરંતુ સેન્ડલ સાબુને અંડાકાર બનાવવામાં આવતા હતા. સાબુ શાસ્ત્રીએ પણ સાબુનો પ્રચાર કરવા સંશોધન કર્યું હતું. તેણે જોયું કે મહિલાઓ તેમના ઘરેણાંને ચોરસ ડબ્બામાં રાખે છે, તેથી તેઓએ સાબુનું બોક્સ ચોરસ બનાવ્યું. કંપનીના લોગો માટે, તેમણે શરાબા (હાથીના માથામાંથી બનાવેલો પૌરાણિક પ્રાણી અને સ્થાનિક લોક વાર્તાઓ અનુસાર સિંહનું શરીર) પસંદ કર્યું હતું, જે હિંમત અને ડહાપણનું પ્રતીક છે, અને શાસ્ત્રીઓ ઇચ્છતા હતા કે તે રાજ્યના સમૃદ્ધ વારસાનું પ્રતીક હોય.

સાબુની લોકપ્રિયતા એની જગ્યાએ હતી અને તેનું માર્કેટિંગ એની જગ્યાએ, કારણ કે તે સમયે માર્કેટમાં ઘણા બધા સાબુ ઉપલબ્ધ હતા. આવી સ્થિતિમાં, દેશભરમાં સેન્ડલ સાબુના સાઇનબોર્ડ્સ લગાવવામાં આવ્યા હતા. માચીસ બોક્ષથી લઈને ટ્રામ ટિકિટ સુધી બધેજ સાબુના બોક્સના ચિત્રો દેખાવાનું શરૂ થયું. એકવાર કરાચીમાં સાબુના પ્રમોશન માટે ઉંટ ઉપર સરઘસ પણ કાઢવામાં આવ્યું હતું.

મૈસુર સેન્ડલ સોપ ઘણા શાહી પરિવારોએ લીધા હતા, કારણ કે આ સાબુ સાથે મૈસુરના રોયલ ફેમિલીનું નામ જોડાયેલું હતું. 1980 માં, મૈસુર અને શિવમોગાના તેલ કાઢવાની ફેકટરીઓને કર્ણાટક સોપ્સ અને ડિટરજન્ટ્સ લિમિટેડ નામની કંપનીમાં એક સાથે જોડવામાં આવ્યા. આનાથી ધંધાનો વિસ્તાર થયો.

1990 ના દાયકાના પ્રારંભમાં, સાબુને ઘણી પ્રતિસ્પર્ધા મળવી શરૂ થઇ પછી કંપની ઉભી રહી અને વર્ષ 2003 સુધીમાં તમામ દેવાં પૂર્ણ કર્યા પછી પણ ગુણવત્તા પર કોઈ સમાધાન થયું નહીં. જો કે, મૈસુર સેન્ડલ સાબુ વિશ્વનો એકમાત્ર સાબુ છે જે 100% શુદ્ધ ચંદન તેલમાંથી બનાવવામાં આવે છે.

અન્ય કુદરતી તેલો જેવા કે પચૌલી, વેટિવર, નારંગી, ગેરાનિયમ અને પામ ગુલાબ પણ તેમાં વપરાય છે. તેથી, NRI લોકોમાં પણ આ સાબુની સૌથી વધુ માંગ રહે છે. મૈસુર સેંડલ સોપના વિશ્વાસનું જ પરિણામ એ છે કે કર્ણાટકનો સમૃદ્ધ ફિલ્મ ઉદ્યોગ પણ પોતાને ‘સેન્ડલવુડ’ કહે છે.

આ સાબુ દેશના ચંદનના ખેડુતો માટે ખૂબ જ ખાસ છે. કેએસડીએલ ખેડૂતો માટે ‘ગ્રો મોર સેન્ડલવુડ’ કાર્યક્રમ ચલાવી રહ્યું છે, જે સસ્તા ચંદનના છોડની ઉપલબ્ધ કરાવે છે અને ચંદનનું વૃક્ષ મોટું થયા પછી તેમની પાસેથી ખરીદવાની બાંહેધરી પણ આપે છે. ચંદન એ ભારતના ગૌરવનું સુગંધિત પ્રતીક છે.

તમને આ પોસ્ટ કેવી લાગી? કૃપા કરીને અમને કોમેન્ટમાં જણાવો અને તમને આ પોસ્ટ ગમી હોય તો શેર જરૂર કરજો.

જો તમારી પાસે ગુજરાતીમાં કોઈ આર્ટીકલ્સ, વાર્તા અથવા માહિતી છે, જે તમે અમારી સાથે શેર કરવા માંગો છો, તો કૃપા કરીને તમારા ફોટા સાથે અમને ઇમેઇલ કરો. અમારી આઈડી છે: Gujaratexpress100@gmail.com. જો અમને ગમશે, તો અમે તેને અહીં તમારા નામ અને ફોટો સાથે પ્રકાશિત કરીશું. આભાર!

Previous article3 મહિનાની ખેતીથી લાખોની કમાણી, વધી રહી છે બજારમાં ડીમાન્ડ, આરોગ્ય માટે છે ખુબજ ફાયદાકારક
Next articleએક બાળકે ભગવાનને લખેલો આ પત્ર ખાસ વાંચજો, પત્ર વાંચીને તમારી આંખો આંસુથી છલકાય જશે…