ભગવાન શ્રી રામે જે વનમાં 14 વર્ષ સુધી તેમનું જીવન વિતાવ્યું હતું તે વન કેવું હતું, જાણો…

ધાર્મિક

ભગવાન શ્રી રામ ચિત્રકૂટથી નીકળીને ગાઢ જંગલમાં પહોંચી ગયા હતા. ખરેખર આ આજ તેનો વનવાસ હતો. તે સમયે આ જંગલને ‘દંડકરણ્ય’ કહેવામાં આવતું હતું. રામે તેમના જીવનના 12 વર્ષથી વધુ સમય આ જંગલમાં વિતાવ્યા હતા. દંડકરણ્યમાં મધ્યપ્રદેશ, છત્તીસગઢ, મહારાષ્ટ્ર, ઓડિશા અને આંધ્રપ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોનો સમાવિષ્ટ હતા. દંડકરણ્યમાં છત્તીસગઢ, ઓડિશા અને આંધ્રપ્રદેશના મોટાભાગના ક્ષેત્રો શામેલ હતા.

દંડકરણ્યનો વિસ્તાર ઓડિશાના મહાનદીથી ગોદાવરી સુધી ફેલાયેલો હતો. આંધ્રપ્રદેશનું ભદ્રાચલમ શહેર દંડકારણ્યનો એક ભાગ છે. ગોદાવરી નદીના કાંઠે આવેલું આ શહેર સીતા-રામચંદ્ર મંદિર માટે પ્રખ્યાત છે. આ મંદિર ભદ્રગિરિ પર્વત પર આવેલું છે. એવું કહેવામાં આવે છે કે, શ્રી રામએ તેમના વનવાસ દરમિયાન આ ભદ્રગિરિ પર્વત પર થોડા દિવસો વિતાવ્યા હતા. સ્થાનિક માન્યતા અનુસાર, રાવણ અને જટાયુ દંડકારણ્યના આકાશમાં લડ્યા અને જટાયુના શરીરના કેટલાક ભાગ દંડકારણ્યમાં પડ્યા હતા. એવું માનવામાં આવે છે કે, વિશ્વભરમાં માત્ર અહીં જ જટાયુનું એકમાત્ર મંદિર છે.

આ ક્ષેત્ર ભારતનો સૌથી ગાઢ જંગલ વિસ્તાર હતો, પરંતુ હવે ફક્ત સુંદરવનના વિસ્તારમાં જ ગાઢ જંગલ છે. રામાયણ અનુસાર આ જંગલ તે સમયે વિંધ્યાચલથી લઈને કૃષ્ણા નદીના કાંઠા સુધી વિસ્તૃત હતું. તેની પશ્ચિમી સીમા પર વિદર્ભ અને તેની પૂર્વ સીમા પર કલિંગ છે. આ પૂર્વ મધ્ય ભારતનો એક વિસ્તાર છે, જે લગભગ 92,300 ચોરસ કિલોમીટરના ક્ષેત્રમાં ફેલાયેલો છે જેમાં પશ્ચિમમાં અબુજમાદ પર્વતમાળા અને પૂર્વમાં તેની સીમા પરના પૂર્વ ઘાટનો સમાવેશ થાય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે, તેનો વિસ્તાર ઉત્તરથી દક્ષિણ સુધી લગભગ 320 કિલોમીટર અને પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધી લગભગ 480 કિલોમીટર છે.

આ ક્ષેત્રનો કેટલોક ભાગ રેતાળ સમતળીય છે જેનો ઢાળ ઉત્તરથી દક્ષિણ-પશ્ચિમ તરફ છે, જેમાં જંગલ અને પર્વતો છે, અહીં ઘણા મેદાનો પણ છે. આ પ્રદેશની મુખ્ય નદીઓ મહાનદી અને ગોદાવરી છે. મહાનદીની ઉપનદીઓ તેલ જોંક, ઉદંતી, હટ્ટી અને સાંદુલ છે, જ્યારે ગોદાવરી નદીની ઉપનદીઓ ઇન્દ્રવતી અને સાબરી છે. 

આ વનમાં ઘણી મોટી અને નાની ટેકરીઓ પણ હતી અને તે સમયગાળા દરમિયાન અહીં સેંકડો નદીઓ વહેતી હતી. રામાયણ અનુસાર, આ જંગલમાં રાક્ષસો, અસુરો અને ખતરનાક જંગલી પ્રાણીઓ વસતા હતા. ઘણા લોકો અને ઋષિ મુનિઓને વિધ્ય પર્વત પર જવા અથવા ચિત્રકૂટ તરફ જવા માટે આ ખતરનાક વનને પાર કરવું પડ્યું હતું. આ સમય દરમિયાન, તેઓને જંગલી પ્રાણીઓ તેમજ ખતરનાક રાક્ષસોનો સામનો કરવો પડ્યો.

આ વનમાં રામે તમામ સંતોના આશ્રમોને અસંસ્કારી લોકોના આતંકથી બચાવ્યા હતા. અત્રિને દાનવોથી મુક્ત કર્યા પછી, પ્રભુ શ્રીરામ દંડકરણ્યમાં ચાલ્યા ગયા હતા, જ્યાં આદિવાસીઓની બહુમતી હતી. અહીંના આદિવાસીઓને બાણાસુરાના અત્યાચારથી મુક્ત કર્યા પછી ભગવાન શ્રી રામ 10 વર્ષ આદિવાસીઓની સાથે રહ્યા હતા.

વનમાં રહીને, રામે વનવાસીઓને અને આદિવાસીઓને ધનુષ અને બાણ બનાવતા શીખવાડ્યું, શરીર પર કેવી રીતે વસ્ત્રો પહેરવા, ગુફાઓનો ઉપયોગ રહેવા માટે કેવી રીતે કરવો તે શીખવ્યું, અને ધર્મના માર્ગને અનુસરીને તેમના રીતિ-રિવાજો કેવી રીતે સંપન્ન કરવા તે શીખવ્યું અને તેમણે આદિવાસીઓમાં કુટુંબની કલ્પના પણ વિકસાવી અને એકબીજાને માન આપવાનું શીખવ્યું હતું. રામના કારણે, આપણા દેશમાં આદિવાસીઓના કબિલે નહીં, સમુદાયો છે.

રામના કારણે, દેશભરના આદિવાસીઓના રિવાજોમાં સમાનતા જોવા મળી છે. ભગવાન શ્રી રામે જ વનવાસ દરમિયાન સૌ પ્રથમ ભારતની તમામ જ્ઞાતિઓ અને સંપ્રદાયોને એક સૂત્રમાં બાંધવાનું કાર્ય કર્યું હતું. તેમણે  તમામ ભારતીયો સાથે એક થઈને અખંડ ભારતની રચના કરી. ભારતીય રાજ્ય તમિલનાડુ, મહારાષ્ટ્ર, આંધ્રપ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ, કેરળ, કર્ણાટક સહિત નેપાળ, લાઓસ, કંપુચિયા, મલેશિયા, કંબોડિયા, ઇન્ડોનેશિયા, બાંગ્લાદેશ, ભૂટાન, શ્રીલંકા, બાલી, જાવા, સુમાત્રા અને થાઇલેન્ડ વગેરે દેશોની લોક સંસ્કૃતિઓ અને ગ્રંથોમાં આજે પણ રામ આથી જ જીવંત છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *